نقش حمل و نقل در کاهش هزینه ها

حمل و نقل ، نوع ویژه ای از تولید است كه برخلاف اصول جاری درتولید كالاهای اقتصادی در یك نقطه مشخص مكانی مستقر نیست ، بلكه عوامل تولید در چنین شیوه ای در طول یك خط معین ویا در امتداد مسیرهای مختلف تركیب یافته و شكل می گیرند.بنابراین از لحاظ اقتصادی ، ساخت موقعیتی حمل و نقل با موضوعات مورد مطالعه در سایر فعالیتهای اقتصادی تفاوتهای اساسی دارد.این وضع ، زاییده اختلاف های بنیادی بین اهمیت ونقش تولیدی خطوط و گذرگاه ها در مقایسه با سایر فعالیتهای اقتصادی است كه خود مسائل ویژه ای را در موقعیت مكانی پدیده های تولید مطرح می كند. اهمیت بنادر، ایستگاه های راه آهن وسایر ترمینالها بعنوان كانون فعالیتهای حمل و نقل در واقع نتیجه مستقیم ارتباط های زنجیرهای این نقاط با پاره ای ازنقاط دیگر است كه هر گز به تنهایی حاوی ارزشهای اقتصادی بالقوه ای نیستند .

هزینه های حمل و نقل :

ارزش واعتبار چنین مراكزی یا براساس شاخصه هایی مانند تعداد مسافران و وزن كالاهای حمل شده ودر آمدهای حاصله از آن تعیین می شود و یا ارزیابی آنها برپایه معیارهای فیزیكی دیگری قراردارد. در هر حال ، وسایل حمل و نقل وموسسات مربوط به آن عملاً كالایی را عرضه نمی كنند ودر آمد آنها ناشی از خدماتی است كه در مقطع زمانی ومكانی مشخص ارائه شده است. حجم عمده ای از درآمد حمل و نقل ،تقریباً در ترمینالها جای گرفته وظاهراً چنین به نظر می رسد كه راه هایی كه این ترمینالها را بهم متصل می كنند بدون هزینه، نگهداری و احداث می شوند. در حالیكه چنین نیست ودر واقع ، ساختار هزینه ها در انواع مختلف حمل و نقل سبب ونتیجه عملكرد هزینه های ثابت وهزینه های متغیر است كه از سرمایه گذاری در طول مسیرحاصل آمده است .

بدین ترتیب ، حمل و نقل نوعی از تولید است كه در یك فرآیند فضایی شكل یافته و در مقایسه با سایر تولیدات اقتصادی ، غیر قابل ذخیره كردن بوده و مصرف آنی دارد. مهمتر از همه آنكه ، تولید حمل و نقل نسبت به مقیاس، دارای بازده صعودی است و با افزایش بهره برداری ((طول مسیر، وسائط نقلیه،زمان بهره برداری ))، مقدار تولید افزایش می یابد و از این رو عملكرد هزینه ها(ثابت ومتغیر)در تولید تسهیلات حمل و نقل دارای وجوه ویژه ای است.

انواع هزینه های حمل و نقل عبارتند از :

هزینه های ثابت : عبارتست از هزینه هایی هستند كه در اثر استهلاك فنی سرمایه های اولیه وسایط نقلیه ، مخارج ساخت ونگهداری ترمینالها و راه ها، پرداخت مالیاتهای مختلف وعوارض گمركی پدید می آیند. هزینه های ثابت را معمولاً هزینه های غیر مستقیم ، هزینه های مكمل(1)، هزینه های اضافی(2) و یا هزینه های سربار (3) می نامند .اگر چنانكه هزینه های ثابت برحسب هر تن كالای حمل شده درطول مسافت بیان شود، فرم عمومی عملكرد هزینه های ثابت بگونه ای خواهد بود كه با افزایش عملكرد، هزینه های ثابت بازاء هرتن درمسافت طی شده كاهش خواهد یافت و نتیجاً به كاهش نسبی هزینه های متوسط كل منجر خواهد شد.

هزینه های ثابت را برحسب كیفیت آنها به دو قسمت تقسیم می كنند:

نخست هزینه های ثابت سرمایه ای كه خود شامل سرمایه گذاری مجدد و هزینه های استهلاك وفرسودگی وسایط نقلیه و ساختمانهای مربوط به آن می شود. دوم ، هزینه های ثابت روزمره كه مشتمل بردستمزدها، هزینه های انباداری ، گمركات ، بازرسی ، مدیریت وغیره است. درهر حال ، تاثیر پذیری چنین هزینه هایی در ساختار هزینه های كلی حمل و نقل تا حدودی ثابت است. زیرا این هزینه ها، نه تنها ارتباط مستقیمی باسطوح مختلف حركت ندارند،بلكه به آسانی نیز نمی توان آنها را به مصرف كنندگان ویژه ای تحمیل كرد مگر آنكه افزایش استفاده از تسهیلات ترمینالها وتجهیزات اصلی آنها، مانند كامیونها، قطار و اتومبیلها، موجب تقلیل حد متوسط هزینه های ثابت شود.تاثیر هزینه های ثابت در بهای تمام شده نرخ حمل و نقل بستگی به میزان بهره برداری از آن خواهد داشت. اگر میزان بهره برداری تا حد مشخصی افزایش یابد،سهم هزینه های ثابت در نرخ حمل و نقل به همان نسبت تقلیل می یابد

معمولاً هزینه های نیروی كار وتاسیسات ترمینالها بخش مهمی ازهزینه های ثابت حمل و نقل را تشكیل می دهند و در ترمینالهای راه آهن وبنادر،شاخص بهره دهی برحسب رابطه بین این هزینه ها به ازای هر تن كالای حمل شده ارزیابی می شود. برآورد میزان واقعی هزینه های ثابت و عملكرد آن در ساختار كلی هزینه های حمل و نقل ، همیشه و همه جا دقیقاً میسرنیست وبرحسب میزان سرمایه گذاری، از سیستمی به سیسمتی دیگر تغییر می كند. معمولاًهزینه های واقعی عملیات حمل و نقل بیش از مبلغی است كه از ضریب نرخ باربری درتن – كیلومتر بدست می آید. زیرا در اغلب كشورها ، بخش مهمی از هزینه های ثابت به اقتصاد عمومی تحمیل می شود و دولت به منظور تقلیل هزینه های حمل و نقل برای مصرف كننده ، مقداری از هزینه های ثابت را بصورت كمكهای مالی مستقیم تعهد می كند(هزینه های ثابتی كه اكثراً به مخارج نگهداری واستهلاك خطوط وترمینالها مربوط می شود).

هزینه های جاری یا متغیر : هزینه های جاری یا خدماتی مشتمل برمجموع هزینه هایی است كه در ترمینالها ویا ضمن حركت در طول مسیر از انجام خدمات لازم پدید می آیند. هزینه های متغیر را گاهی هزینه های دسته اول(1) و یا هزینه های مستقیم (2) و گاهی هزینه های دست به نقد(3) می خوانند اینگونه هزینه ها اصولاً برحسب كیفیت ساختمانی كالا وسیستم حمل و نقل تغییر می كند و به تناسب ظرفیت وسیله نقلیه و ترمینالها متفاوت است. در هر حال عملكرد آن تابع مجموع هزینه هایی است كه از ایستگاه مبدأ تا مقصد صرف می شود(مانند بیمه ،بسته بندی،بارگیری، تخلیه و سوخت). اصولاً مخارج استاندارد و بسته بندی كالا درنظامهای مختلف حمل و نقل متفاوت هستند وغالباً میزان آنها در حمل و نقل های بلند مدت (مانند حمل و نقل دریایی) بیش از مبالغی است كه در نقل وانتقالهای كوتاه مدت (نظیرحمل و نقل هوایی) وجود دارد.

نرخ بیمه نیز معمولاً در حمل و نقل های طولانی مدت زمینی و دریایی ، به جهت طول زمانی حمل و نقل و آسیب پذیری كالا، بیش از حمل و نقل هوایی است. علاوه برهزینه های بارگیری وتخلیه در ایستگاه های مبدأ ومقصد، هزینه های بارگیری مجدد بین راه را نیز می توان از جمله هزینه های جاری و یا متغیر بحساب آورد.گاهی ممكنست كالایی بیش از حركت از ایستگاه مبدأ و قبل از رسیدن به ایستگاه مقصد،دارای چندین مرحله حمل و نقل و جابجاییهای جداگانه باشد. در مواردی ممكنست انتقال كالا از یك نوع وسیله نقلیه و نوع دیگر، علاوه برهزینه های فنی وبارگیری مجدد، مخارج انبارداری واحیاناً ایجاد ضایعات وگاهی تأخیرات زمانی تحویل كالا را به همراه آورد كه هریك در نوع خود متضمن هزینه های متغیر است.

به هر حال هزینه های متغیر را برحسب نوع آنها در دو گروه مشخص می توان طبقه بندی كرد:

الف : هزینه های متغیری كه بطور مطلق با مسافت طی شده رابطه نسبی دارند. یعنی هر قدر به مقدار مسافت طی شده افزوده شود، هزینه های متغیرنیز بالنسبه می یابند مانند هزینه های سوخت وعوارض راه ها.

ب : هزینه های متغیری كه اعتباراً رابطه مطلق با مسافت طی شده ندارند مانند پرداخت عوارض گمركی واستفاده از ترمینالها وغیره. هزینه های متغیر بطور كلی بسیار متنوع هستند واز یك نوع حمل ونقل به نوع دیگر، دارای تفاوتهای زیادی می باشد. بهمین دلیل است كه جزء كردن هزینه های كار پیچیده ای است. با اینحال در مسائل اقتصادی حمل و نقل ضرورت داردكه تحلیل هزینه ها بدقت انجام پذیرد.

هزینه های حمل و نقل و عملكرد تولید برحسب فاصله :

همانطور كه در قسمت قبل هم اشاره شد، هزینه كل (Tc )حمل و نقل حاصل تركیب مجموع هزینه های ثابت (Fc ) ومتغیر(Vc )است كه در یك برآیند منحنی قراردارد. براساس فرضیه ای ساده اگرهزینه های ثابت ومتغیر، عملكردی یكسان و متشابه داشته باشند،بهای حمل و نقل برای انجام عملیات مشخص در فواصل معینی برابر می باشد و با افزایش هر واحد اضافی ، فاصله یك واحد اضافی هزینه به هزینه های كل حمل و نقل اضافه می شود.بدین ترتیب ، حركت یك كالا درفاصله ای صد كیلومتری دو برابر حركت همان كالا درفاصله پنجاه كیلومتری هزینه در بردارد در حالیكه هزینه های حمل و نقل ، بویژه به جهت نحوه عملكرد هزینه های ثابت در هر نوع حمل و نقلی ، با مسافت تناسب كمتری دارد. زیرا هر قدر طول راه افزایش یابد هزینه ثابت در مقایسه با فاصله ای كمتر، بین فاصله بیشتری تقسیم می شود ونتیجه آنكه هزینه كل،درهر كیلومتر ، با ازدیاد فاصله با نرخ كاهش یابنده ای افزایش می یابد.

برآیند خط و منحنی هزینه های حمل و نقل برحسب واحد وزن – كیلومتر

فاصله مطلوب برای بهره برداری از هر وسیله نقلیه ای به تناسب هزینه ها، عبارت از فاصله ای است كه مجموع هزینه های ثابت نمتغیر را به حداقل ممكن برساند. نشان می دهد، تفاوت هزینه های مسیرطی شده(1)، در سه نوع وسیله نقلیه به جهت تغییرات ناشی از هزینه های ثابت ومتغیر پدید آمده است. این منحنی ها در واقع نتیجه برآوردهای مالی حمل و نقل های طولانی است و هزینه متوسط كل آن نیز، متوسط هزینه های ثابت ومتغیر درفواصل طولانی را شامل می شود.

استفاده از بخش حمل و نقل سایت مهرپل